O Madhyāntavibhāga ("Distinção entre o Meio e os Extremos") é um tratado em estrofes (kārikā) que a tradição atribui a Maitreya, recebido por Asaṅga, com comentário em prosa (bhāṣya) de Vasubandhu e subcomentário de Sthiramati. É provavelmente o mais antigo dos textos filosóficos centrais da escola e o que fixou o vocabulário da imaginação do irreal, da dualidade sujeito-objeto e da vacuidade. Quem foi "Maitreya" (um mestre humano, o bodhisattva do céu Tuṣita ou um nome da inspiração de Asaṅga) segue em discussão; ler o texto não exige decidi-lo.
Transmissão e edições
O sânscrito está editado (edição de Pandeya, 1971; a edição crítica de referência para o bhāṣya é a de Gadjin Nagao, 1964, ver Nagao Gadjin). Em chinês há duas grandes traduções: a de Paramārtha (T1599, séc. VI) e a de Xuánzàng (T1600, com o comentário de Vasubandhu, e T1601, só com as estrofes). O compêndio de traduções usado pelo site segue a numeração do GRETIL e de Xuánzàng, que conta como I.1 a estrofe-sumário; em parte da literatura, inclusive em Anacker, a estrofe-sumário não é contada, e a famosa estrofe da imaginação do irreal vira I.1. A estrofe "da não-apreensão" é I.7 em Pandeya e I.6 em Anacker.
Estrutura
A estrofe I.1 anuncia sete temas, distribuídos em cinco capítulos:
| Capítulo | Tema |
|---|---|
| I | As marcas (lakṣaṇa): a imaginação do irreal e a vacuidade |
| II | Os obstáculos (āvaraṇa) |
| III | A realidade (tattva) |
| IV | O cultivo dos antídotos, os estágios e o fruto |
| V | A insuperabilidade do veículo (yānānuttarya) |
Xuánzàng divide o capítulo IV em três e numera o V como sétimo, chegando a sete capítulos.
A estrofe I.2: o núcleo
A estrofe mais citada do Yogācāra diz em quatro frases o que a Triṃśikā e o Trisvabhāvanirdeśa desdobram. Há um processo, a imaginação do irreal (correspondente à natureza dependente). Nele não existe a forma dual de sujeito e objeto (a natureza imaginada). E existe a vacuidade, isto é, a ausência dessa dualidade (a natureza consumada), que por sua vez está no processo, assim como o processo está nela. A construção é recíproca: nenhum dos termos é posto como absoluto.
A expressão abhūtaparikalpa significa, literalmente, "construção do que não veio a ser": não é a "imaginação irreal", mas a imaginação do irreal. O processo existe; o que ele constrói, não. É por isso que o tratado se autodefine como caminho do meio: nem tudo é vazio, nem nada é vazio, pois há existência (do processo), inexistência (da dualidade) e existência (da vacuidade no processo). O Yogācāra se apresenta aqui como a leitura correta do meio, e não como alternativa ao Madhyamaka.
A não-apreensão: I.4 e I.7
As estrofes I.4 e I.7 descrevem uma sequência. A consciência surge como aparência de objeto, ser, eu e cognição; o objeto não existe, e sem objeto a própria aparência é irreal. A estrofe I.7 acrescenta que, apoiada na apreensão (de que há só representação), surge a não-apreensão do objeto, e, apoiada nesta, a não-apreensão da própria representação. Na leitura de Xuánzàng, os versos explicitam a ordem: primeiro se apreende que só há consciência, depois deixa-se de apreender o objeto, e por fim a própria representação.
Esta sequência é o argumento mais forte contra a leitura idealista de vijñaptimātra. Se a só-representação fosse o absoluto, não haveria como transcendê-la, e o texto diz que ela se transcende. O ponto é desenvolvido em Idealismo ou fenomenologia? e Por que o Yogācāra não é idealismo, com apoio na crítica de Thomas Kochumuttom ao idealismo e no contraste com a posição de Lambert Schmithausen.
O que mais há no tratado
O capítulo I trata ainda da contaminação e da purificação, da vacuidade (marca, sinônimos, divisões) e termina na mente luminosa (I.23). Os capítulos seguintes cobrem os obstáculos, a realidade (tema que se liga ao das três ausências de natureza), os antídotos e o veículo insuperável. O tratado funciona como fundamento do qual saem a análise do objeto da cognição e a doutrina das três naturezas.
Em resumo
- Estrofes de Maitreya, comentário de Vasubandhu, subcomentário de Sthiramati; textos em sânscrito, tibetano e chinês (T1599, T1600, T1601).
- A estrofe I.2 formula a imaginação do irreal e a vacuidade como co-dependentes.
- O caminho do meio passa entre "tudo é vazio" e "nada é vazio".
- A sequência da não-apreensão (I.4, I.7) mostra que a só-representação é um apoio, e não o absoluto.
Texto integral
Cada estrofe em três linhas: tradução do site para o português (a partir do sânscrito), o original sânscrito (IAST) e a tradução chinesa do cânone (Taishō), com a leitura japonesa.
Capítulo I. As marcas (Lakṣaṇapariccheda; 辯相品 Biàn xiàng pǐn; jap.: Ben sō hon; "Capítulo da Distinção das Marcas")
A. O sumário da obra (estrofe 1)
As marcas, os obstáculos, a realidade, o cultivo do antídoto, os estágios nele, a obtenção do fruto e a insuperabilidade do veículo.
lakṣaṇaṃ hy āvṛtis tattvaṃ pratipakṣasya bhāvanā | tatrāvasthā phalaprāptir yānānuttaryam eva ca || 1 ||
唯相障真實,及修諸對治,即此修分位,得果無上乘。 yui sō shō shin jitsu, gyū shu sho tai ji, soku shi shu bun i, toku ka mu jō jō. (T1601, 31: 477c07-08)
B. A imaginação do irreal (estrofes 2 a 12)
A imaginação do irreal existe. A dualidade não existe nela. Mas a vacuidade existe nela, e nela [na vacuidade] também existe aquela [a imaginação].
abhūtaparikalpo 'sti dvayaṃ tatra na vidyate | śūnyatā vidyate tv atra tasyām api sa vidyate || 2 ||
虛妄分別有,於此二都無,此中唯有空,於彼亦有此。 ko mō fun betsu u, o shi ni tsu mu, shi chū yui u kū, o hi yaku u shi. (T1601, 31: 477c09-10)
Por isso tudo é declarado nem vazio nem não vazio: porque existe [a imaginação], porque não existe [a dualidade] e porque existe [a vacuidade na imaginação, e esta naquela]. E esse é o caminho do meio.
na śūnyaṃ nāpi cāśūnyaṃ tasmāt sarvaṃ vidhīyate | sattvād asattvāt sattvāc ca madhyamā pratipac ca sā || 3 ||
故說一切法,非空非不空,有無及有故,是則契中道。 ko setsu is sai hō, hi kū hi fu kū, u mu gyū u ko, ze soku kai chū dō. (T1601, 31: 477c11-12)
A consciência surge aparecendo como objetos, seres, eu e representações. Mas o objeto dela não existe; e, por ele não existir, ela também é irreal.
arthasattvātmavijñaptipratibhāsaṃ prajāyate | vijñānaṃ nāsti cāsyārthas tadabhāvāt tad apy asat || 4 ||
識生變似義、有情、我及了,此境實非有,境無故識無。 shiki shō hen ji gi, u jō, ga gyū ryō, shi kyō jitsu hi u, kyō mu ko shiki mu. (T1601, 31: 477c13-14)
Por isso fica estabelecido que ela é imaginação do irreal: [ela existe, mas] não do modo [como aparece], e não é inexistente em todos os sentidos; e a libertação é tida como a extinção dela.
abhūtaparikalpatvaṃ siddham asya bhavaty ataḥ | na tathā sarvathābhāvāt tatkṣayān muktir iṣyate || 5 ||
虛妄分別性,由此義得成,非實有全無,許滅解脫故。 ko mō fun betsu shō, yu shi gi toku jō, hi jitsu u zen mu, ko metsu ge datsu ko. (T1601, 31: 477c15-16)
A imaginada, a dependente e a consumada são ensinadas a partir do objeto, da imaginação do irreal e da ausência da dualidade.
kalpitaḥ paratantraś ca pariniṣpanna eva ca | arthād abhūtakalpāc ca dvayābhāvāc ca deśitaḥ || 6 ||
唯所執、依他,及圓成實性,境故分別故,及二空故說。 yui sho shū, e ta, gyū en jō jitsu shō, kyō ko fun betsu ko, gyū ni kū ko setsu. (T1601, 31: 477c17-18)
Apoiada na apreensão, surge a não-apreensão; apoiada na não-apreensão, surge a não-apreensão.
upalabdhiṃ samāśritya nopalabdhiḥ prajāyate | nopalabdhiṃ samāśritya nopalabdhiḥ prajāyate || 7 ||
依識有所得,境無所得生;依境無所得,識無所得生。 e shiki u sho toku, kyō mu sho toku shō; e kyō mu sho toku, shiki mu sho toku shō. (T1601, 31: 477c19-20)
Por isso fica estabelecido que a apreensão tem a natureza da não-apreensão; e por isso deve-se conhecer a igualdade entre não-apreensão e apreensão.
upalabdhes tataḥ siddhā nopalabdhisvabhāvatā | tasmāc ca samatā jñeyā nopalambhopalambhayoḥ || 8 ||
由識有得性,亦成無所得,故知二有得,無得性平等。 yu shiki u toku shō, yaku jō mu sho toku, ko chi ni u toku, mu toku shō byō dō. (T1601, 31: 477c21-22)
E a imaginação do irreal é a mente e os fatores mentais dos três mundos. Nela, a visão do objeto é a consciência; a [visão] das suas particularidades, os fatores mentais.
abhūtaparikalpaś ca cittacaittās tridhātukāḥ | tatrārthadṛṣṭir vijñānaṃ tadviśeṣe tu caitasāḥ || 9 ||
三界心心所,是虛妄分別,唯了境名心,亦別名心所。 san gai shin shin jo, ze ko mō fun betsu, yui ryō kyō myō shin, yaku betsu myō shin jo. (T1601, 31: 477c23-24)
Uma é a consciência-condição; a segunda, a de fruição. Nela, os fatores mentais são o fruir, o discernir e o impelir.
ekaṃ pratyayavijñānaṃ dvitīyaṃ caupabhogikam | upabhogaparicchedaprerakās tatra caitasāḥ || 10 ||
一則名緣識,第二名受者,此中能受用,分別推心所。 ichi soku myō en shiki, dai ni myō ju sha, shi chū nō ju yū, fun betsu sui shin jo. (T1601, 31: 477c25-26)
Por encobrir, por plantar, por conduzir, por abarcar, por completar, pelo triplo discernimento, pela fruição, por arrastar,
chādanād ropaṇāc caiva nayanāt saṃparigrahāt | pūraṇāt triparicchedād upabhogāc ca karṣaṇāt || 11 ||
覆障及安立、將導、攝、圓滿、三分別、受用、引起并連縛、 fuku shō gyū an ryū, shō dō, shō, en man, san fun betsu, ju yū, in ki hei ren baku, (T1601, 31: 477c27-28)
por amarrar, por pôr diante, por fazer sofrer: [assim] o mundo se aflige. A contaminação, tríplice, dupla e sétupla, vem da imaginação do irreal.
nibandhanād ābhimukhyād duḥkhanāt kliśyate jagat | tredhā dvedhā ca saṃkleśaḥ saptadhābhūtakalpanāt || 12 ||
現前、苦果故,唯此惱世間,三、二、七雜染,由虛妄分別。 gen zen, ku ka ko, yui shi nō se ken, san, ni, shichi zō zen, yu ko mō fun betsu. (T1601, 31: 477c29-478a01)
C. A vacuidade (estrofes 13 a 22)
A marca, os sinônimos, o sentido deles, as divisões e a prova: isto, em resumo, deve-se conhecer da vacuidade.
lakṣaṇaṃ cātha paryāyas tadartho bheda eva ca | sādhanaṃ ceti vijñeyaṃ śūnyatāyāḥ samāsataḥ || 13 ||
諸相及異門,義差別成立,應知二空性,略說唯由此。 sho sō gyū i mon, gi sha betsu jō ryū, ō chi ni kū shō, ryaku setsu yui yu shi. (T1601, 31: 478a02-03)
A ausência da dualidade, e a existência dessa ausência: essa é a marca do vazio. Não é existência nem inexistência; não tem a marca da diferença nem a da identidade.
dvayābhāvo hy abhāvasya bhāvaḥ śūnyasya lakṣaṇam | na bhāvo nāpi cābhāvo na pṛthaktvaikalakṣaṇam || 14 ||
無二有無故,非有亦非無,非異亦非一,是說為空相。 mu ni u mu ko, hi u yaku hi mu, hi i yaku hi ichi, ze setsu i kū sō. (T1601, 31: 478a04-05)
Talidade, limite do real, ausência de sinais, sentido último e domínio do Dharma: em resumo, os sinônimos da vacuidade.
tathatā bhūtakoṭiś cānimittaṃ paramārthatā | dharmadhātuś ca paryāyāḥ śūnyatāyāḥ samāsataḥ || 15 ||
略說空異門,謂真如、實際、無相、勝義性、法界等應知。 ryaku setsu kū i mon, i shin nyo, jitsu sai, mu sō, shō gi shō, hok kai tō ō chi. (T1601, 31: 478a06-07)
Por não ser de outro modo, por não ser invertida, pela cessação daquilo [dos sinais], por ser o domínio dos nobres, e por ser a causa das qualidades nobres: é o sentido dos sinônimos, na ordem.
ananyathāviparyāsatannirodhāryagocaraiḥ | hetutvāc cāryadharmāṇāṃ paryāyārtho yathākramam || 16 ||
由無變無倒,相滅聖智境,及諸聖法因,異門義如次。 yu mu hen mu tō, sō metsu shō chi kyō, gyū sho shō bō in, i mon gi nyo shi. (T1601, 31: 478a08-09)
Ela é contaminada e purificada, com mancha e sem mancha. A sua pureza é tida como a pureza da água, do ouro e do espaço.
saṃkliṣṭā ca viśuddhā ca samalā nirmalā ca sā | abdhātukanakākāśaśuddhivac chuddhir iṣyate || 17 ||
此雜染、清淨,由有垢、無垢,如水界金空,淨故許為淨。 shi zō zen, shō jō, yu u ku, mu ku, nyo sui kai kon kū, jō ko ko i jō. (T1601, 31: 478a10-11)
A vacuidade do que frui, do que é fruído, do corpo deles e do mundo que os sustenta; e a vacuidade daquilo pelo que isso é visto, do modo como é visto, e daquilo em vista do que [é visto].
bhoktṛbhojanataddehapratiṣṭhāvastuśūnyatā | tac ca yena yathā dṛṣṭaṃ yadarthaṃ tasya śūnyatā || 18 ||
能食及所食,此依身所住,能見如此理,所求二淨空。 nō jiki gyū sho jiki, shi e shin sho jū, nō ken nyo shi ri, sho gu ni jō kū. (T1601, 31: 478a12-13)
Para obter os dois bens, para o benefício constante dos seres, para não abandonar o saṃsāra, e para que o salutar não se esgote;
śubhadvayasya prāptyarthaṃ sadā sattvahitāya ca | saṃsārātyajanārthaṃ ca kuśalasyākṣayāya ca || 19 ||
為常益有情、為不捨生死、為善無窮盡,故觀此為空。 i jō yaku u jō, i fu sha shō ji, i zen mu gū jin, ko kan shi i kū. (T1601, 31: 478a14-15)
para purificar a linhagem, para obter as marcas maiores e menores, e para a pureza das qualidades de Buda: é para isso que o bodhisattva se aplica [à vacuidade].
gotrasya ca viśuddhyarthaṃ lakṣaṇavyañjanāptaye | śuddhaye buddhadharmāṇāṃ bodhisattvaḥ prapadyate || 20 ||
為種性清淨、為得諸相好、為淨諸佛法,故菩薩觀空。 i shu shō shō jō, i toku sho sō gō, i jō sho buppō, ko bo satsu kan kū. (T1601, 31: 478a16-17)
Pois aqui a vacuidade é a inexistência da pessoa e dos fenômenos; e a existência real dessa inexistência, nela, é outra vacuidade.
pudgalasyātha dharmāṇām abhāvaḥ śūnyatātra hi | tadabhāvasya sadbhāvas tasmin sā śūnyatāparā || 21 ||
補特伽羅法,實性俱非有,此無性、有性,故別立二空。 fu toku ka ra hō, jitsu shō ku hi u, shi mu shō, u shō, ko betsu ryū ni kū. (T1601, 31: 478a18-19)
Se ela não fosse contaminada, todos os seres corporais estariam libertos; se ela não fosse purificada, o esforço seria sem fruto.
saṃkliṣṭā ced bhaven nāsau muktāḥ syuḥ sarvadehinaḥ | viśuddhā ced bhaven nāsau vyāyāmo niṣphalo bhavet || 22 ||
此若無雜染,一切應自脫;此若無清淨,功用應無果。 shi nyaku mu zō zen, is sai ō ji datsu; shi nyaku mu shō jō, ku yū ō mu ka. (T1601, 31: 478a20-21)
D. A luminosidade da mente (estrofe 23)
Ela não é contaminada nem não contaminada, nem pura nem impura: porque a mente é luminosa e porque a aflição é adventícia.
na kliṣṭā nāpi vākliṣṭā śuddhāśuddhā na caiva sā | prabhāsvaratvāc cittasya kleśasyāgantukatvataḥ || 23 ||
非染非不染,非淨非不淨,心性本淨故,由客塵所染。 hi zen hi fu zen, hi jō hi fu jō, shin shō hon jō ko, yu kyaku jin sho zen. (T1601, 31: 478a22-23)
Capítulo II. Os obstáculos (Āvaraṇapariccheda; 辯障品 Biàn zhàng pǐn; jap.: Ben shō hon; "Capítulo que distingue os obstáculos")
A. Os cinco obstáculos gerais (estrofe 1)
O [obstáculo] difuso, o parcial, o excessivo, o igual, o de tomar e o de rejeitar [o ciclo]: assim se expôs o obstáculo dos dois [tipos de pessoa]. A marca da aflição é de nove modos:
vyāpi prādeśikodriktasamādānavivarjanam | dvayāvaraṇam ākhyātaṃ navadhā kleśalakṣaṇam || 1 ||
具分及一分,增盛與平等,於生死取捨,說障二種性。 gu bun gyū ichi bun, zō jō yo byō dō, o shō ji shu sha, setsu shō ni shu shō. (T1601, 31: 478a25-26)
B. Os nove grilhões (estrofes 1d a 3)
os grilhões são obstáculo ao desencanto e à equanimidade, e à visão da realidade: [ao pleno conhecimento] da visão da identidade, e também do seu fundamento,
saṃyojanāny āvaraṇam udvegasamupekṣayoḥ | tattvadṛṣṭeś ca satkāyadṛṣṭes tadvastuno 'pi ca || 2 ||
九種煩惱相,謂愛等九結,初二障厭捨,餘七障真見。 ku shu bon nō sō, i ai tō ku ketsu, sho ni shō en sha, yo shichi shō shin ken. (T1601, 31: 478a27-28)
[e] quanto à cessação, ao caminho e às joias, e quanto ao ganho e à honra, e no pleno conhecimento da frugalidade. O outro [obstáculo] é de dez modos, quanto ao salutar etc.
nirodhamārgaratneṣu lābhasatkāra eva ca | saṃlekhasya parijñāne śubhādau daśadhāparam || 3 ||
謂能障身見,彼事滅道寶,利養恭敬等,遠離遍知故。 i nō shō shin ken, hi ji metsu dō hō, ri yō ku gyō tō, on ri hen chi ko. (T1601, 31: 478a29-b01)
C. Os três obstáculos de cada uma das dez qualidades salutares (estrofes 4 a 10a)
A não aplicação, [a aplicação] fora do lugar próprio e a que é feita sem método; o não surgimento, a falta de atenção, a incompletude das provisões;
aprayogo 'nāyatane 'yogavihitaś ca yaḥ | notpattir amanaskāraḥ sambhārasyāprapūrṇatā || 4 ||
無加行非處,不如理不生,不起正思惟,資糧未圓滿。 mu ke gyō hi sho, fu nyo ri fu shō, fu ki shō shi yui, shi ryō mi en man. (T1601, 31: 478b02-03)
a falta de linhagem e de amigo, o esgotamento da mente; e a falta de prática, o conviver com gente vil e com gente má;
gotramitrasya vaidhuryaṃ cittasya parikheditā | pratipatteś ca vaidhuryaṃ kuduṣṭajanavāsatā || 5 ||
闕種性善友,心極疲厭性,及闕於正行,鄙惡者同居。 ketsu shu shō zen u, shin goku hi en shō, gyū ketsu o shō gyō, hi aku sha dō ko. (T1601, 31: 478b04-05)
a rigidez, o resíduo dos três, a sabedoria não amadurecida; e a rigidez por natureza, a preguiça e a negligência;
dauṣṭhulyam avaśiṣṭatvaṃ trayāt prajñāvipakvatā | prakṛtyā caiva dauṣṭhulyaṃ kausīdyaṃ ca pramāditā || 6 ||
倒麁重三餘,般若未成就,及本性麁重,懈怠放逸性。 tō so jū san yo, han nya mi jō ju, gyū hon shō so jū, ke tai hō itsu shō. (T1601, 31: 478b06-07)
o apego à existência e ao desfrute, e a pequenez da mente; a falta de confiança, a falta de convicção, o examinar [o sentido] segundo a letra;
saktir bhave ca bhoge ca līnacittatvam eva ca | aśraddhānadhimuktiś ca yathārutavicāraṇā || 7 ||
著有著資財,及心性下劣,不信無勝解,如言而取義。 jaku u jaku shi zai, gyū shin shō ge retsu, fu shin mu shō ge, nyo gon ni shu gi. (T1601, 31: 478b08-09)
a falta de respeito pelo bom Dharma, o peso dado ao ganho, e também a falta de compaixão; a privação do ouvir, o [ouvir] pouco, o samādhi não preparado.
saddharme 'gauravaṃ lābhe gurutākṛpatā tathā | śrutavyasanam alpatvaṃ samādhyaparikarmitā || 8 ||
輕法重名利,於有情無悲,匱聞及少聞,不修治妙定。 kyō hō jū myō ri, o u jō mu hi, gi mon gyū shō mon, fu shu ji myō jō. (T1601, 31: 478b10-11)
O salutar, o despertar, a assunção, o ser sábio, a ausência de erro e a ausência de obstrução, a dedicação, a ausência de medo, a ausência de avareza e a maestria: [estes são] o salutar etc.
śubhaṃ bodhiḥ samādānaṃ dhīmattvābhrāntyanāvṛtī | natyatrāso 'matsaritvaṃ vaśitvaṃ ca śubhādayaḥ || 9 ||
善菩提攝受,有慧無亂障,迴向不怖慳,自在名善等。 zen bo dai shō ju, u e mu ran shō, e kō fu fu ken, ji zai myō zen tō. (T1601, 31: 478b12-13)
E destes [dez], de cada um, devem-se conhecer três obstáculos. Há ainda outro obstáculo quanto aos [fatores] do lado [do despertar], às perfeições e às terras.
trīṇi trīṇi ca eteṣāṃ jñeyāny āvaraṇāni hi | pakṣyapāramitābhūmiṣv anyad āvaraṇaṃ punaḥ || 10 ||
如是善等十,各有前三障,於覺分度地,有別障應知。 nyo ze zen tō jū, kaku u zen san shō, o kaku bun do ji, u betsu shō ō chi. (T1601, 31: 478b14-15)
D. Os obstáculos aos fatores do despertar, às perfeições e às terras (estrofes 11 a 16)
A falta de habilidade quanto às coisas, a preguiça, a deficiência dupla do samādhi, o não plantar, a fraqueza, a falha da visão e a da rigidez.
vastvakauśalakausīdyaṃ samādher dvayahīnatā | aropaṇātha daurbalyaṃ dṛṣṭidauṣṭhulyaduṣṭatā || 11 ||
於事不善巧,懈怠定減二,不植羸劣性,見麁重過失。 o ji fu zen gyō, ke tai jō gen ni, fu jiki rui retsu shō, ken so jū ka shitsu. (T1601, 31: 478b16-17)
Há obstrução da soberania, do bom destino e do não abandonar os seres; e na diminuição das faltas e no aumento das qualidades, no fazer entrar,
aiśvaryasyātha sugateḥ sattvātyāgasya cāvṛtiḥ | hānivṛddhyoś ca doṣāṇāṃ guṇānām avatāraṇe || 12 ||
障富貴善趣,不捨諸有情,於失德減增,令趣入解脫。 shō fu ki zen shu, fu sha sho u jō, o shitsu toku gen zō, ryō shu nyū ge datsu. (T1601, 31: 478b18-19)
na libertação, na inesgotabilidade e na ininterrupção do salutar, no torná-lo certo, na fruição do Dharma e no amadurecimento [dos outros].
vimocane 'kṣayatve ca nairantarye śubhasya ca | niyatīkaraṇe dharmasambhogaparipācane || 13 ||
障施等諸善,無盡亦無間,所作善決定,受用法成熟。 shō se tō sho zen, mu jin yaku mu ken, sho sa zen ketsu jō, ju yū hō jō juku. (T1601, 31: 478b20-21)
Quanto ao sentido do onipresente, ao sentido do supremo, ao sentido do escoamento supremo, ao sentido da não apropriação, à não diferença das séries,
sarvatragārthe agrārthe niṣyandāgrārtha eva ca | niṣparigrahatārthe ca saṃtānābheda eva ca || 14 ||
遍行與最勝,勝流及無攝,相續無差別,無雜染清淨。 hen gyō yo sai shō, shō ru gyū mu shō, sō zoku mu sha betsu, mu zō zen shō jō. (T1601, 31: 478b22-23)
ao sentido de não haver contaminação nem purificação, ao sentido da não diversidade, ao sentido de não haver diminuição nem aumento, e à base da maestria de quatro modos,
nissaṅkleśaviśuddhyarthe 'nānātvārtha eva ca | ahīnānadhikārthe ca caturdhā vaśitāśraye || 15 ||
種種法無別,及不增不減,并無分別等,四自在依義。 shu ju hō mu betsu, gyū fu zō fu gen, hyō mu fun betsu tō, shi ji zai e gi. (T1601, 31: 478b24-25)
quanto ao domínio do Dharma, esta ignorância não aflitiva é a obstrução de dez modos, por ser o contrário das dez terras; as terras, por sua vez, são os antídotos.
dharmadhātāv avidyeyam akliṣṭā daśadhāvṛtiḥ | daśabhūmivipakṣeṇa pratipakṣās tu bhūmayaḥ || 16 ||
於斯十法界,有不染無明,障十地功德,故說為十障。 o shi jū hō kai, u fu zen mu myō, shō jū ji ku doku, ko setsu i jū shō. (T1601, 31: 478b26-27)
E. Síntese: os dois obstáculos (estrofe 17)
Foi exposto o obstáculo da aflição e também o obstáculo do conhecível: [nestes estão] todos os obstáculos aqui, de cuja destruição se admite a libertação.
kleśāvaraṇam ākhyātaṃ jñeyāvaraṇam eva ca | sarvāṇy āvaraṇānīha yatkṣayān muktir iṣyate || 17 ||
已說諸煩惱,及諸所知障,許此二盡故,一切障解脫。 i setsu sho bon nō, gyū sho sho chi shō, ko shi ni jin ko, is sai shō ge datsu. (T1601, 31: 478b28-29)
Capítulo 3. A realidade (Tattvapariccheda; 辯真實品 biàn zhēnshí pǐn; jap.: ben shinjitsu hon; "Capítulo que distingue a realidade")
I. A lista das dez realidades (estrofes 1 e 2)
A realidade-raiz e a realidade da marca; a que tem por marca a não inversão; a realidade feita de efeito e causa; e também a sutil e a grosseira;
mūlalakṣaṇatattvam aviparyāsalakṣaṇam | phalahetumayaṃ tattvaṃ sūkṣmaudārikam eva ca || 1 ||
真實唯有十,謂根本與相、無顛倒、因果,及麁細真實、 shin jitsu yui u jū, i kon pon yo sō, mu ten dō, in ga, gyū so sai shin jitsu, (T1601, 31: 478c02-03)
a estabelecida; a do domínio da purificação; a inclusiva; a que tem por marca a divisão; e a realidade da habilidade, de dez modos, como antídoto à visão de um eu.
prasiddhaṃ śuddhiviṣayaṃ saṅgrāhyaṃ bhedalakṣaṇam | kauśalyatattvaṃ daśadhā ātmadṛṣṭivipakṣataḥ || 2 ||
極成、淨所行、攝受并差別,十善巧真實,皆為除我見。 goku jō, jō sho gyō, shō ju hyō sha betsu, jū zen gyō shin jitsu, kai i jo ga ken. (T1601, 31: 478c04-05)
II. A raiz e a marca (estrofes 3 a 5)
A natureza é tríplice: o que é sempre inexistente; o que é existente, mas não em realidade; e o que é existente e inexistente em realidade: assim se admitem as três naturezas.
svabhāvas trividho 'sac ca nityaṃ sac cāpy atattvataḥ | sadasat tattvataś ceti svabhāvatrayam iṣyate || 3 ||
許於三自性,唯一常非有,一有而不真,一有無真實。 ko o san ji shō, yui ichi jō hi u, ichi u ni fu shin, ichi u mu shin jitsu. (T1601, 31: 478c06-07)
A visão de sobreposição e de negação, aqui, quanto aos fenômenos e à pessoa, quanto ao apreendido e ao apreensor, e quanto ao existir e ao não existir:
samāropāpavādasya dharmapudgalayor iha | grāhyagrāhakayoś cāpi bhāvābhāve ca darśanam || 4 ||
於法數取趣,及所取能取,有非有性中,增益損減見; o hō shu shu shu, gyū sho shu nō shu, u hi u shō chū, zō yaku son gen ken; (T1601, 31: 478c08-09)
aquilo cujo conhecimento faz que [essa visão] não ocorra, isso é a marca da realidade. Pois o sentido de impermanente é: o sentido de inexistente; o que tem por marca o surgir e o perecer;
yaj jñānān na pravarteta tad dhi tattvasya lakṣaṇam | asadartho hy anityārtha utpādavyayalakṣaṇaḥ || 5 ||
知此故不轉,是名真實相。無性與生滅、垢淨三無常; chi shi ko fu ten, ze myō shin jitsu sō. mu shō yo shō metsu, ku jō san mu jō; (T1601, 31: 478c10-11)
III. A não inversão, as quatro verdades e as duas verdades (estrofes 5 a 11)
e por ser com mancha e sem mancha: na realidade-raiz, nesta ordem. O sofrimento [é tríplice]: o chamado "apropriação", o chamado "marca", e um outro, considerado [sofrimento] por associação.
samalāmalabhāvena mūlatattve yathākramam | duḥkham ādānalakṣmākhyaṃ sambandhenāparaṃ matam || 6 ||
所取及事相、和合苦三種; sho shu gyū ji sō, wa gō ku san shu; (T1601, 31: 478c12)
A vacuidade é considerada [tríplice]: como inexistência, como não ser aquilo, e como natureza. O não-eu: como ausência de marca, como marca diferente daquela,
abhāvaś cāpy atadbhāvaḥ prakṛtiḥ śūnyatā matā | alakṣaṇaṃ ca nairātmyaṃ tadvilakṣaṇam eva ca || 7 ||
空亦有三種,謂無、異、自性;無相及異相、自相三無我。 kū yaku u san shu, i mu, i, ji shō; mu sō gyū i sō, ji sō san mu ga. (T1601, 31: 478c13-14)
e como marca própria: assim se ensinou. Daí se entende a verdade do sofrimento. [A origem é tríplice:] a impressão latente, e depois o surgimento, e a não separação.
svalakṣaṇaṃ ca nirdiṣṭaṃ duḥkhasatyam ato matam | vāsanātha samutthānam avisaṃyoga eva ca || 8 ||
如次四三種,依根本真實。苦三相已說,集亦有三種,謂習氣、等起,及相未離繫。 nyo shi shi san shu, e kon pon shin jitsu. ku san sō i setsu, jū yaku u san shu, i jū ke, tō ki, gyū sō mi ri ke. (T1601, 31: 478c15-17)
[A cessação] é considerada como o não surgir da natureza própria e da dualidade, e as duas [formas da] pacificação da mancha. No conhecimento pleno, no abandono, e na obtenção e realização direta: este
svabhāvadvayanotpattir malaśāntidvayaṃ matam | parijñāyāṃ prahāṇe ca prāptisākṣātkṛtāv ayam || 9 ||
自性、二不生、垢寂二三滅,遍知及永斷、證得三道諦。 ji shō, ni fu shō, ku jaku ni san metsu, hen chi gyū yō dan, shō toku san dō tai. (T1601, 31: 478c18-19)
é chamado a verdade do caminho. O grosseiro [é tríplice]: pela designação, pelo processo [cognitivo] e, do mesmo modo, pela manifestação; o supremo, porém, a partir de uma só.
mārgasatyaṃ samākhyātaṃ prajñaptipratipattitaḥ | tathodbhāvanayaudāraṃ paramārthaṃ tu ekataḥ || 10 ||
應知世俗諦,差別有三種,謂假、行、顯了,如次依本三。 ō chi se zoku tai, sha betsu u san shu, i ke, gyō, ken ryō, nyo shi e hon san. (T1601, 31: 478c20-21)
Pois o supremo é considerado tríplice: como objeto, como obtenção e como prática. A consumação é dupla: como inalterável e como não invertida.
arthaprāptiprapattyā hi paramārthas tridhā mataḥ | nirvikārāviparyāsapariniṣpattito dvayam || 11 ||
勝義諦亦三,謂義、得、正行,依本一無變,無倒二圓實。 shō gi tai yaku san, i gi, toku, shō gyō, e hon ichi mu hen, mu tō ni en jitsu. (T1601, 31: 478c22-23)
IV. O estabelecido, o domínio da purificação, a inclusão e a divisão (estrofes 12 a 14)
O estabelecido pelo mundo vem de uma; o estabelecido pela razão, das três. O domínio da purificação, de dois modos, é declarado como vindo só de uma.
lokaprasiddham ekasmāt trayād yuktiprasiddhakam | viśuddhagocaraṃ dvedhā ekasmād eva kīrtitam || 12 ||
世極成依一,理極成依三。淨所行有二,依一圓成實。 se goku jō e ichi, ri goku jō e san. jō sho gyō u ni, e ichi en jō jitsu. (T1601, 31: 478c24-25)
O sinal, a discriminação e o nome são incluídos nas duas; o conhecimento correto, junto com a talidade, é incluído só em uma.
nimittasya vikalpasya nāmnaś ca dvayasaṅgrahaḥ | samyagjñānasatattvasya ekenaiva ca saṅgrahaḥ || 13 ||
名遍計所執,相分別依他,真如及正智,圓成實所攝。 myō hen ge sho shū, sō fun betsu e ta, shin nyo gyū shō chi, en jō jitsu sho shō. (T1601, 31: 478c26-27)
A realidade do curso [do renascimento], a do estabelecimento e a da prática errada são de duas [naturezas]; a da marca, a da representação, a da pureza e a da prática correta, de uma.
pravṛttitattvaṃ dvividhaṃ sanniveśakupannatā | ekaṃ lakṣaṇavijñaptiśuddhisamyakprapannatā || 14 ||
流轉與安立,邪行依初二,實相唯識淨,正行依後一。 ru ten yo an ryū, ja gyō e sho ni, jitsu sō yui shiki jō, shō gyō e go ichi. (T1601, 31: 478c28-29)
V. As dez habilidades (estrofes 15 a 22)
Quanto à unidade, à causalidade, ao ser quem desfruta, ao ser agente, ao poder de governar, ao sentido de soberania, à permanência, e também quanto a ser o suporte da aflição e da purificação,
ekahetutvabhoktṛtvakartṛtvavaśavartane | ādhipatyārthanityatve kleśaśuddhyāśraye 'pi ca || 15 ||
於蘊等我見,執、一、因、受者、作者、自在轉、增上義及常、雜染清淨依、觀、縛解者性。 o un tō ga ken, shū, ichi, in, ju sha, sa sha, ji zai ten, zō jō gi gyū jō, zō zen shō jō e, kan, baku ge sha shō. (T1601, 31: 479a01-03)
ao ser contemplativo, e ao [ser quem está] não liberto e liberto: pois nestes há a visão do eu. Eles estão naquelas [três naturezas] pelo sentido de imaginado, pelo sentido de discriminação e pelo sentido de natureza do real.
yogitvāmuktamuktatve ātmadarśanam eṣu hi | parikalpavikalpārthadharmatārthena teṣu te || 16 ||
此所執分別,法性義在彼。 shi sho shū fun betsu, hō shō gi zai hi. (T1601, 31: 479a04)
O primeiro tem o sentido de multiplicidade, de reunião e de delimitação; o seguinte é considerado o sentido de semente do apreensor, do apreendido e da apreensão destes.
anekatvābhisaṅkṣepaparicchedārtha āditaḥ | grāhakagrāhyatadgrāhabījārthaś cāparo mataḥ || 17 ||
非一及總略、分段義名蘊。能所取、彼取,種子義名界。 hi ichi gyū sō ryaku, bun dan gi myō un. nō sho shu, hi shu, shu ji gi myō kai. (T1601, 31: 479a05-06)
O seguinte, como porta de entrada da experiência do sentido e da delimitação do objeto; e outro, pela não sobreposição e não negação quanto à causa, ao efeito e à atividade.
veditārthaparicchedabhogāyadvārato 'param | punar hetuphalāyāsānāropānapavādataḥ || 18 ||
能受、所了境,用門義名處。緣起義於因、果、用無增減。 nō ju, sho ryō kyō, yū mon gi myō sho. en gi gi o in, ka, yū mu zō gen. (T1601, 31: 479a07-08)
Outro, pelo sentido de dependência quanto ao indesejado, ao desejado e às purificações, quanto ao surgimento simultâneo e à soberania, quanto à obtenção e à conduta.
aniṣṭeṣṭaviśuddhīnāṃ samotpattyādhipatyayoḥ | samprāptisamudācārapāratantryārthato 'param || 19 ||
於非愛、愛、淨、俱生及勝主、得、行不自在,是處非處義。 o hi ai, ai, jō, gu shō gyū shō shu, toku, gyō fu ji zai, ze sho hi sho gi. (T1601, 31: 479a09-10)
[Outro,] pelo sentido de apreensão, de permanência, de continuação, de experiência e das duas purificações; e do mesmo modo outro, pelo sentido do uso e do não uso do efeito e da causa.
grahaṇasthānasandhānabhogaśuddhidvayārthataḥ | phalahetūpayogārthanopayogāt tathāparam || 20 ||
根於取、住、續、用、二淨增上。因果已未用,是世義應知。 kon o shu, jū, zoku, yū, ni jō zō jō. in ga i mi yū, ze se gi ō chi. (T1601, 31: 479a11-12)
Outro é tido como [vindo] da ligação com o sentido de: a sensação com o seu suporte, a atividade que é a causa dela, a pacificação delas e o antídoto.
vedanāsanimittārthatannimittaprapattitaḥ | tacchamapratipakṣārthayogād aparam iṣyate || 21 ||
受及受資糧,彼所因諸行,二寂滅對治,是諦義應知。 ju gyū ju shi ryō, hi sho in sho gyō, ni jaku metsu tai ji, ze tai gi ō chi. (T1601, 31: 479a13-14)
Outro deve ser conhecido pela saída [do ciclo] por meio do conhecimento das qualidades e dos defeitos, e por meio do conhecimento que não discrimina, a partir de outro ou por si. O último é exposto como: o sinal, com designação e com causa; e a pacificação, com o seu objeto.
guṇadoṣāvikalpena jñānena parataḥ svayam | niryāṇād aparaṃ jñeyaṃ saprajñaptisahetukāt | nimittāt praśamāt sārthāt paścimaṃ samudāhṛtam || 22 ||
由功德過失,及無分別智,依他自出離,是乘義應知。有為、無為義,謂若假、若因、若相,若寂靜、若彼所觀義。 yu ku doku ka shitsu, gyū mu fun betsu chi, e ta ji shutsu ri, ze jō gi ō chi. u i, mu i gi, i nyaku ke, nyaku in, nyaku sō, nyaku jaku jō, nyaku hi sho kan gi. (T1601, 31: 479a15-18)
Capítulo IV. O cultivo dos antídotos, os estágios e o fruto (Pratipakṣabhāvanāvasthāphalapariccheda; 辯修對治品 Biàn xiū duìzhì pǐn, 辯修分位品 Biàn xiū fēnwèi pǐn e 辯得果品 Biàn dé guǒ pǐn; jap.: Ben shu taiji hon, Ben shu bun'i hon, Ben tokka hon; "Capítulo da Distinção do Cultivo dos Antídotos", "dos Estágios do Cultivo", "da Obtenção do Fruto")
A. Atenção, esforço e concentração (estrofes 1 a 5)
Por causa da rigidez, por ser causa da sede, por ser a base e para não haver confusão: para entrar nas quatro verdades, o cultivo dos estabelecimentos da atenção.
dauṣṭhulyāt tarṣahetutvād vastutvād avimohataḥ | catussatyāvatārāya smṛtyupasthānabhāvanā || 1 ||
以麁重愛因,我事無迷故,為入四聖諦,修念住應知。 i so jū ai in, ga ji mu mai ko, i nyū shi shō tai, shu nen jū ō chi. (T1601, 31: 479a20-21)
Uma vez plenamente conhecidos, em todos os aspectos, o adverso e o antídoto, o esforço se põe em movimento de quatro modos para a remoção daquele.
parijñāte vipakṣe ca pratipakṣe ca sarvathā | tadapāyāya vīryaṃ hi caturdhā sampravartate || 2 ||
已遍知障治,一切種差別,為遠離修集,勤修四正斷。 i hen chi shō ji, ichi sai shu sha betsu, i on ri shu jū, gon shu shi shō dan. (T1601, 31: 479a22-23)
Ali, a maleabilidade da estabilidade, para o êxito de todos os fins, segue do cultivo das oito aplicações que abandonam as cinco falhas.
karmaṇyatā sthites tatra sarvārthānāṃ samṛddhaye | pañcadoṣaprahāṇāṣṭasaṃskārāsevanānvayā || 3 ||
依住堪能性,為一切事成,滅除五過失,勤修八斷行。 e jū kan nō shō, i ichi sai ji jō, metsu jo go ka shitsu, gon shu hachi dan gyō. (T1601, 31: 479a24-25)
A preguiça, o esquecimento da instrução, a lassidão, a agitação, a não aplicação e então a aplicação: estas são consideradas as cinco falhas.
kausīdyam avavādasya sammoṣo laya uddhavaḥ | asaṃskāro 'tha saṃskāraḥ pañca doṣā ime matāḥ || 4 ||
懈怠、忘聖言,及惛沈、掉舉、不作行作行,是五失應知。 ke tai, mō shō gon, gyū kon jin, jō ko, fu sa gyō sa gyō, ze go shitsu ō chi. (T1601, 31: 479a26-27)
A base, depois o que nela se apoia, a causa disso e também o fruto; a não perda [da atenção] no objeto, a percepção da lassidão e da agitação,
āśrayo 'thāśritas tasya nimittaṃ phalam eva ca | ālambane 'sammoṣo layauddhatyānubuddhyanā || 5 ||
為斷除懈怠,修欲、勤、信、安,即所依、能依,及所因、能果。為除餘四失,修念、智、思、捨,記言覺沈掉,伏行滅等流。 i dan jo ke tai, shu yoku, gon, shin, an, soku sho e, nō e, gyū sho in, nō ka. i jo yo shi shitsu, shu nen, chi, shi, sha, ki gon kaku jin jō, buku gyō metsu tō ru. (T1601, 31: 479a28-29)
B. Faculdades, forças, fatores do despertar e do caminho (estrofes 6 a 11)
a aplicação para removê-las e, na calma, o fluir sem esforço. Uma vez plantado o que tem parte na libertação, [vêm as faculdades] do predomínio da aspiração, do empenho,
tadapāyābhisaṃskāraḥ śāntau praśaṭhavāhitā | ropite mokṣabhāgīye cchandayogādhipatyataḥ || 6 ||
已種順解脫,復修五增上,謂欲、行、不忘,不散亂、思擇。 i shu jun ge datsu, buku shu go zō jō, i yoku, gyō, fu mō, fu san ran, shi jaku. (T1601, 31: 479b03-04)
da não perda no objeto, da não dispersão e do discernimento. Por atenuarem o adverso, [são as forças]; o fruto do anterior é o seguinte.
ālambane 'sammoṣāvisāravicayasya ca | vipakṣasya hi saṃlekhāt pūrvasya phalam uttaram || 7 ||
即損障名力,因果立次第,順決擇二二,在五根、五力。 soku son shō myō riki, in ka ryū shi dai, jun ketsu jaku ni ni, zai go kon, go riki. (T1601, 31: 479b05-06)
As [partes] conducentes à penetração, duas e duas, são as faculdades e as forças. O fator da base, o fator da natureza própria, o terceiro, fator da saída,
dvau dvau nirvedhabhāgīyāv indriyāṇi balāni ca | āśrayāṅgaṃ svabhāvāṅgaṃ niryāṇāṅgaṃ tṛtīyakam || 8 ||
覺支略有五,謂所依、自性、出離并利益,及三無染支。 kaku shi ryaku u go, i sho e, ji shō, shutsu ri hyō ri yaku, gyū san mu zen shi. (T1601, 31: 479b07-08)
o quarto, fator do benefício; o fator da ausência de aflição é considerado tríplice: aqui é ensinado como causa, como base e como natureza própria.
caturtham anuśaṃsāṅgaṃ niḥkleśāṅgaṃ tridhā matam | nidānenāśrayeṇeha svabhāvena ca deśitam || 9 ||
由因緣所依,自性義差別,故輕安、定、捨,說為無染支。 yu in en sho e, ji shō gi sha betsu, ko kyō an, jō, sha, setsu i mu zen shi. (T1601, 31: 479b09-10)
A determinação, depois o fazer chegar [aos outros], o convencimento dos outros, tríplice, e o antídoto do adverso [também tríplice]: assim o fator do caminho é óctuplo.
paricchedo 'tha samprāptiḥ parasambhāvanā tridhā | vipakṣapratipakṣaś ca mārgasyāṅgaṃ tad aṣṭadhā || 10 ||
分別及誨示,令他信有三,對治障亦三,故道支成八。 fun betsu gyū ke ji, ryō ta shin u san, tai ji shō yaku san, ko dō shi jō hachi. (T1601, 31: 479b11-12)
Quanto à visão, à disciplina e à austeridade, entende-se o dar-se a conhecer aos outros; [e há] o ser antídoto do adverso: das aflições, das aflições secundárias e [do obstáculo] à maestria.
dṛṣṭau śīle 'tha saṃlekhe paravijñaptir iṣyate | kleśopakleśavaibhutvavipakṣapratipakṣatā || 11 ||
表見戒遠離,令他深信受,對治本隨惑,及自在障故。 hyō ken kai on ri, ryō ta jin shin ju, tai ji hon zui waku, gyū ji zai shō ko. (T1601, 31: 479b13-14)
C. Os modos do cultivo e a diferença do bodhisattva (estrofes 12 e 13ab)
Errôneo mas conforme [ao não errôneo]; não errôneo mas com sequela [de erro]; e não errôneo, sem sequela de erro: [assim é] o cultivo.
anukūlā viparyastā sānubandhāviparyayā | aviparyastāviparyāsānanubandhā ca bhāvanā || 12 ||
有倒順無倒,無倒有倒隨,無倒無倒隨,是修治差別。 u tō jun mu tō, mu tō u tō zui, mu tō mu tō zui, ze shu ji sha betsu. (T1601, 31: 479b15-16)
Pelo objeto, pela atenção e pela obtenção, a superioridade dele. [Os estágios]: o de causa, o chamado ingresso, o denominado aplicação e o de fruto,
ālambanamanaskāraprāptitas tadviśiṣṭatā | hetvavasthāvatārākhyā prayogaphalasaṃjñitā || 13 ||
菩薩所修習,由所緣作意,證得殊勝故,與二乘差別。辯修分位品第五所說修對治,分位有十八,謂因、入、行、果,作、無作、殊勝、 bo satsu sho shu jū, yu sho en sa i, shō toku shu shō ko, yo ni jō sha betsu. ben shu bun i hon dai go sho setsu shu tai ji, bun i u jū hachi, i in, nyū, gyō, ka, sa, mu sa, shu shō, (T1601, 31: 479b17-18)
D. Os dezoito estágios e as pessoas (estrofes 13cd a 16)
[o estágio] com tarefa, sem tarefa e eminente; ele é superável e insuperável; e na convicção, no ingresso, na saída e também na predição,
kāryākāryaviśiṣṭā ca uttarānuttarā ca sā | adhimuktau praveśe ca niryāṇe vyākṛtāv api || 14 ||
上、無上、解行,入、出離、記、說、灌頂及證得,勝利、成所作。 jō, mu jō, ge gyō, nyū, shutsu ri, ki, setsu, kan chō gyū shō toku, shō ri, jō sho sa. (T1601, 31: 479b22-23)
na condição de pregador, na consagração, na realização, no benefício e no cumprimento da tarefa: [assim os estágios] foram enunciados. No domínio do Dharma, por sua vez, [são] três:
kathikatve 'bhiṣeke ca samprāptāv anuśaṃsane | kṛtyānuṣṭhāna uddiṣṭā dharmadhātau tridhā punaḥ || 15 ||
應知法界中,略有三分位,不淨、淨不淨、清淨隨所應。 ō chi hō kai chū, ryaku u san bun i, fu jō, jō fu jō, shō jō zui sho ō. (T1601, 31: 479b24-25)
o impuro, o impuro-puro e o purificado, conforme o sentido. Daí se entende o estabelecimento das pessoas, segundo a adequação.
aśuddhāśuddhaśuddhā ca viśuddhā ca yathārthataḥ | pudgalānāṃ vyavasthānaṃ yathāyogam ato matam || 16 ||
依前諸位中,所有差別相,隨所應建立,諸補特伽羅。 e zen sho i chū, sho u sha betsu sō, zui sho ō kon ryū, sho fu toku ga ra. (T1601, 31: 479b26-27)
E. O fruto (estrofes 17 e 18)
O ser recipiente chama-se maturação; a força [vem] do predomínio disso; o gosto, o crescimento e a purificação: este é o fruto, na ordem.
bhājanatvaṃ vipākākhyaṃ balaṃ tasyādhipatyataḥ | rucir vṛddhir viśuddhiś ca phalam etad yathākramam || 17 ||
器說為異熟,力是彼增上,愛樂增長淨,如次即五果。 ki setsu i i juku, riki ze hi zō jō, ai gyō zō chō jō, nyo shi soku go ka. (T1601, 31: 479b29-c01)
O sucessivo e o primeiro; e por repetição dele, por completude, por conformidade, pelo adverso, por desvinculação, por eminência e por ser superável e insuperável: em resumo, outro fruto.
uttarottaram ādyaṃ ca tadabhyāsāt samāptitaḥ | ānukūlyād vipakṣāc ca visaṃyogād viśeṣataḥ | uttarānuttaratvāc ca phalam anyat samāsataḥ || 18 ||
復略說餘果,後後初數習,究竟順障滅,離勝上無上。 buku ryaku setsu yo ka, go go sho shu jū, ku kyō jun shō metsu, ri shō jō mu jō. (T1601, 31: 479c02-03)
Capítulo V. O veículo insuperável (yānānuttarya; 辯無上乘品 biàn wúshàng shèng pǐn; jap.: ben mujō jō hon; "capítulo que discrimina o veículo insuperável")
I. Os três insuperáveis e as seis práticas (estrofes 1 e 2)
A insuperabilidade é tida [como estando] na prática e, além disso, no suporte; e é ensinada [também] na realização integral. A prática, por sua vez, é de seis tipos.
ānuttaryaṃ pratipattau hi punar ālambane matam | samudāgama uddiṣṭaṃ pratipattis tu ṣaḍvidhā || 1 ||
總由三無上,說為無上乘,謂正行、所緣,及修證無上。 sō yu san mu jō, setsu i mu jō jō, i shō gyō, sho en, gyū shu shō mu jō. (T1601, 31: 479c05-06)
[A prática é] a suprema; e então [a que está] na atenção, na conformidade ao Dharma, na evitação dos extremos; a diferenciada e a não diferenciada. A suprema tem doze aspectos.
paramātha manaskāre anudharme 'ntavarjane | viśiṣṭā cāviśiṣṭā ca paramā dvādaśātmikā || 2 ||
正行有六種,謂最勝、作意、隨法、離二邊,差別、無差別。 shō gyō u roku shu, i sai shō, sa i, zui hō, ri ni hen, sha betsu, mu sha betsu. (T1601, 31: 479c07-08)
II. A prática suprema: as doze supremacias e as dez perfeições (estrofes 3 a 7ab)
A amplitude e a longa duração, a base, a natureza inesgotável; a ininterrupção, a ausência de dificuldade, a maestria [conferir] e o acolhimento.
audāryam āyatatvaṃ ca adhikāro 'kṣayātmatā | nairantaryam akṛcchratvaṃ vittatvaṃ ca parigrahaḥ || 3 ||
最勝有十二,謂廣大、長時,依處及無盡,無間、無難性, sai shō u jū ni, i kō dai, jō ji, e sho gyū mu jin, mu ken, mu nan shō, (T1601, 31: 479c09-10)
O início, a obtenção, o fluxo consequente e a consumação são tidos como supremos. E, por isso, no sentido de "supremo", as dez são tidas como perfeições.
ārambhaprāptiniṣyandaniṣpattiḥ paramā matā | tataś ca paramārthena daśa pāramitā matāḥ || 4 ||
自在、攝、發起,得、等流、究竟,由斯說十度,名波羅蜜多。 ji zai, shō, hotsu ki, toku, tō ru, ku kyō, yu shi setsu jū do, myō ha ra mitsu ta. (T1601, 31: 479c11-12)
Doação, conduta, paciência, energia, meditação, sabedoria, meios hábeis, voto, força e saber: estas são as dez perfeições.
dānaṃ śīlaṃ kṣamā vīryaṃ dhyānaṃ prajñā upāyatā | praṇidhānaṃ balaṃ jñānam etāḥ pāramitā daśa || 5 ||
十波羅蜜多,謂施、戒、安忍,精進、定、般若,方便、願、力、智。 jū ha ra mitsu ta, i se, kai, an nin, shō jin, jō, han nya, hō ben, gan, riki, chi. (T1601, 31: 479c13-14)
A função [das perfeições é]: o benefício, o não-dano e o suportar dele; o aumento das qualidades, a capacidade de [fazer] entrar e de libertar;
anugraho 'vighātaś ca karma tasya ca marṣaṇam | guṇavṛddhiś ca sāmarthyam avatāravimocane || 6 ||
饒益、不害、受,增德、能入、脫, nyō yaku, fu gai, ju, zō toku, nō nyū, datsu, (T1601, 31: 479c15)
a inesgotabilidade, a ocorrência constante, a certeza, a fruição e o amadurecimento [dos outros]. A atenção ao Grande Veículo, conforme o Dharma foi designado,
akṣayatvaṃ sadā vṛttir niyataṃ bhogapācane | yathāprajñaptito dharmamahāyānamanaskriyā || 7 ||
無盡、常起、定,受用成熟他。菩薩以三慧,恒思惟大乘,如所施設法,名作意正行。 mu jin, jō ki, jō, ju yū jō juku ta. bo satsu i san e, gō shi yui dai jō, nyo sho se setsu hō, myō sa i shō gyō. (T1601, 31: 479c16-18)
III. A prática da atenção e os dez atos do Dharma (estrofes 8 a 11ab)
do bodhisattva, constante, com a sabedoria de três tipos: ela serve para nutrir o elemento, para entrar e para realizar o propósito.
bodhisattvasya satataṃ prajñayā triprakārayā | dhātupuṣṭyai praveśāya cārthasiddhyai bhavaty asau || 8 ||
此增長善界,入義及事成。 shi zō jō zen kai, nyū gi gyū ji jō. (T1601, 31: 479c19)
Ela [a atenção], saiba-se, está unida, por sua vez, a dez práticas do Dharma: copiar, venerar, doar, ouvir, ler, apreender,
saṃyuktā dharmacaritaiḥ sā jñeyā daśabhiḥ punaḥ | lekhanā pūjanā dānaṃ śravaṇaṃ vācanodgrahaḥ || 9 ||
此助伴應知,即十種法行。謂書寫、供養,施他、聽、披讀, shi jo ban ō chi, soku jū shu hō gyō. i sho sha, ku yō, se ta, chō, hi doku, (T1601, 31: 479c20-21)
expor, e então recitar, refletir e cultivar. Essa prática de dez aspectos é, de fato, um acúmulo incomensurável de mérito.
prakāśanātha svādhyāyaś cintanā bhāvanā ca tat | ameyapuṇyaskandhaṃ hi caritaṃ tad daśātmakam || 10 ||
受持、正開演,諷誦及思、修。行十法行者,獲福聚無量。 ju ji, shō kai en, fu ju gyū shi, shu. gyō jū hō gyō sha, gyaku fuku ju mu ryō. (T1601, 31: 479c22-23)
[isso] por sua excelência e por sua inesgotabilidade, porque beneficia os outros sem cessar. A [prática] conforme o Dharma é a inclinação [conferir] à não-distração e à não-inversão.
viśeṣād akṣayatvāc ca parānugrahato 'śamāt | avikṣiptāviparyāsapraṇatā cānudhārmikī || 11 ||
勝故、無盡故,由攝他不息。隨法行二種,謂諸無散亂、無顛倒轉變,諸菩薩應知。 shō ko, mu jin ko, yu shō ta fu soku. zui hō gyō ni shu, i sho mu san ran, mu ten dō ten hen, sho bo satsu ō chi. (T1601, 31: 479c24-26)
IV. A prática conforme o Dharma (1): as seis distrações (estrofes 12 e 13ab)
O sair [da concentração], o escoar para o objeto, e também o gozo, o torpor e a agitação; a intenção de ser estimado; e, na atenção, o fazer-se-eu;
vyutthānaṃ viṣaye sāras tathāsvādalayoddhavaḥ | sambhāvanābhisandhiś ca manaskāre 'py ahaṃkṛtiḥ || 12 ||
出定、於境流,味沈掉、矯示, shutsu jō, o kyō ru, mi jin jō, kyō ji, (T1601, 31: 479c27)
e a mente inferior: [esta] distração deve ser plenamente conhecida pelo sábio. Na letra, no sentido, na atenção, na não-dispersão, nas duas marcas,
hīnacittaṃ ca vikṣepaḥ parijñeyo hi dhīmatā | vyañjanārthamanaskāre 'visāre lakṣaṇadvaye || 13 ||
我執、心下劣,諸智者應知。智見於文義,作意及不動, ga shū, shin ge retsu, sho chi sha ō chi. chi ken o mon gi, sa i gyū fu dō, (T1601, 31: 479c28-29)
V. A prática conforme o Dharma (2): os dez não-invertidos (estrofes 14 a 23ab)
na impureza e na pureza, no caráter adventício, na ausência de medo e na ausência de soberba. Pela conexão e pela familiaridade, e [também] pela separação e pela falta de familiaridade,
aśuddhaśuddhāv āgantukatve 'trāsitānunnatau | saṃyogāt saṃstavāc caiva viyogād apy asaṃstavāt || 14 ||
二相染淨客,無怖高無倒。知但由相應,串習或翻此, ni sō zen jō kyaku, mu fu kō mu dō. chi tan yu sō ō, ken jū waku hon shi, (T1601, 31: 480a01-02)
[vêm] o ter sentido e o não ter: esta é a não-inversão quanto à letra. O aparecer como dualidade, e igualmente o não existir [tal como aparece]:
arthasattvam asattvaṃ ca vyañjane so 'viparyayaḥ | dvayena pratibhāsatvaṃ tathā cāvidyamānatā || 15 ||
有義及非有,是於文無倒。似二性顯現,如現實非有, u gi gyū hi u, ze o mon mu dō. ji ni shō ken gen, nyo gen jitsu hi u, (T1601, 31: 480a03-04)
e esta é a não-inversão quanto ao sentido: [o objeto] isento de existência e de inexistência. A atenção verbal, impregnada pela fala daquilo [da dualidade], é a base disso,
arthe sa cāviparyāsaḥ sadasattvena varjitaḥ | tajjalpabhāvito jalpamanaskāras tadāśrayaḥ || 16 ||
知離有非有,是於義無倒。於作意無倒,知彼言熏習, chi ri u hi u, ze o gi mu dō. o sa i mu dō, chi hi gon kun jū, (T1601, 31: 480a05-06)
[eis] a não-inversão quanto à atenção, causa do aparecer da dualidade. A inexistência e a existência do objeto, como as da ilusão mágica e o resto: isso é o que se sustenta,
manaskāre 'viparyāso dvayaprakhyānakāraṇe | māyādivad asattvaṃ ca sattvaṃ cārthasya tan matam || 17 ||
言作意彼依,現似二因故。於不動無倒,謂知義非有, gon sa i hi e, gen ji ni in ko. o fu dō mu dō, i chi gi hi u, (T1601, 31: 480a07-08)
esta é a não-inversão quanto à não-dispersão, porque [a mente] não se dispersa em existência e inexistência. Que tudo é só nome, para que nenhuma construção ocorra,
so 'visāre 'viparyāso bhāvābhāvāvisārataḥ | sarvasya nāmamātratvaṃ sarvakalpāpravṛttaye || 18 ||
非無如幻等,有無不動故。於自相無倒,知一切唯名, hi mu nyo gen tō, u mu fu dō ko. o ji sō mu dō, chi ichi sai yui myō, (T1601, 31: 480a09-10)
[é] a não-inversão quanto à marca própria, a marca própria no sentido último. Porque não existe dharma algum separado do domínio do Dharma,
svalakṣaṇe 'viparyāsaḥ paramārthe svalakṣaṇe | dharmadhātuvinirmukto yasmād dharmo na vidyate || 19 ||
離一切分別,依勝義自相。以離真法界,無別有一法, ri ichi sai fun betsu, e shō gi ji sō. i ri shin hō kai, mu betsu u ichi hō, (T1601, 31: 480a11-12)
por isso ele é a marca comum; e esta é a não-inversão a respeito dela. Pelo não-abandono e pelo abandono da atenção invertida,
sāmānyalakṣaṇaṃ tasmāt sa ca tatrāviparyayaḥ | viparyastamanaskārāvihāniparihāṇitaḥ || 20 ||
故通達此者,於共相無倒。知顛倒作意,未滅及已滅, ko tsū datsu shi sha, o gu sō mu dō. chi ten dō sa i, mi metsu gyū i metsu, (T1601, 31: 480a13-14)
[há] a impureza e a pureza dele; e esta é a não-inversão a respeito. E porque o domínio do Dharma é puro por natureza, como o céu,
tadaśuddhir viśuddhiś ca sa ca tatrāviparyayaḥ | dharmadhātor viśuddhatvāt prakṛtyā vyomavat punaḥ || 21 ||
於法界雜染,清淨無顛倒。知法界本性,清淨如虛空, o hō kai zō zen, shō jō mu ten dō. chi hō kai hon shō, shō jō nyo ko kū, (T1601, 31: 480a15-16)
[segue-se] o caráter adventício de ambas; e esta é a não-inversão a respeito. Pois não há contaminação nem purificação dos dharmas e da pessoa,
dvayasyāgantukatvaṃ hi sa ca tatrāviparyayaḥ | saṃkleśaś ca viśuddhiś ca dharmapudgalayor na hi || 22 ||
故染淨非主,是於客無倒。有情法無故,染淨性俱無, ko zen jō hi shu, ze o kyaku mu dō. u jō hō mu ko, zen jō shō ku mu, (T1601, 31: 480a17-18)
porque eles não existem. Por isso não há medo nem orgulho: esta é a não-inversão a respeito. A diferença e a identidade são um extremo; e também [os extremos] do tīrthika e do ouvinte;
asattvāt trāsatāmānau nātaḥ so 'trāviparyayaḥ | pṛthaktvaikatvam antaś ca tīrthyaśrāvakayor api || 23 ||
知此無怖高,是於二無倒。異性與一性,外道及聲聞, chi shi mu fu kō, ze o ni mu dō. i shō yo ichi shō, ge dō gyū shō mon, (T1601, 31: 480a19-20)
VI. A prática que evita os extremos (estrofes 24 a 27ab)
o extremo da superposição e da negação, duplo, quanto à pessoa e quanto aos dharmas; o extremo do que se deve curar e do remédio; o [extremo] chamado de eternidade e de aniquilação;
samāropāpavādānto dvidhā pudgaladharmayoḥ | vipakṣapratipakṣāntaḥ śāśvatocchedasaṃjñitaḥ || 24 ||
增益損減邊,有情法各二。所治及能治,常住與斷滅, zō yaku son gen hen, u jō hō kaku ni. sho ji gyū nō ji, jō jū yo dan metsu, (T1601, 31: 480a21-22)
o do apreendido e do apreendedor, duplo; o da contaminação e da purificação, triplo; e o extremo da dupla discriminação, tido como de sete tipos:
grāhyagrāhakasaṃkleśavyavadāne dvidhā tridhā | vikalpadvayatāntaś ca sa ca saptavidho mataḥ || 25 ||
所取能取邊,染淨二三種。分別二邊性,應知復有七, sho shu nō shu hen, zen jō ni san shu. fun betsu ni hen shō, ō chi bu u shichi, (T1601, 31: 480a23-24)
na existência e na inexistência; no que deve ser apaziguado e no apaziguar; no temível e no medo dele; no apreendido e no apreender; na correção e na falsidade; na atividade e na não[-atividade];
bhāvābhāve praśāmye 'tha śamane trāsyatadbhaye | grāhyagrāhe 'tha samyaktvamithyātve vyāpṛtau na ca || 26 ||
謂有非有邊,所能寂怖畏,所能取正邪,有用并無用, i u hi u hen, sho nō jaku fu i, sho nō shu shō ja, u yū byō mu yū, (T1601, 31: 480a25-26)
no não-surgimento e na simultaneidade: este é o caráter de extremo da dupla discriminação. A [prática] diferenciada e a não diferenciada devem ser conhecidas nas dez terras.
ajanmasamakālatve sa vikalpadvayāntatā | viśiṣṭā cāviśiṣṭā ca jñeyā daśasu bhūmiṣu || 27 ||
不起及時等,是分別二邊。差別無差別,應知於十地,十波羅蜜多,增上等修集。 fu ki gyū ji tō, ze fun betsu ni hen. sha betsu mu sha betsu, ō chi o jū ji, jū ha ra mitsu ta, zō jō tō shu jū. (T1601, 31: 480a27-29)
VII. O suporte insuperável (estrofes 28 e 29ab)
[O suporte é:] o estabelecimento; depois, o elemento; o a ser estabelecido e o que estabelece; o sustentar; o fixar e o reter interiormente; a penetração; a expansão;
vyavasthānaṃ tato dhātuḥ sādhyasādhanadhāraṇā | avadhārapradhārā ca prativedhaḥ pratānatā || 28 ||
所緣謂安、界,所能立、任持,印內持、通達,增、證、運、最勝。 sho en i an, kai, sho nō ryū, nin ji, in nai ji, tsū datsu, zō, shō, un, sai shō. (T1601, 31: 480b01-02)
o alcance, o avanço sem esforço [conferir] e o ápice: [isso] é tido como o suporte. A completude, a não-rejeição, a não-perturbação, o preenchimento,
pragamaḥ praśaṭhatvaṃ ca prakarṣālambanaṃ matam | avaikalyāpratikṣepo 'vikṣepaś ca prapūraṇā || 29 ||
修證謂無闕,不毀動、圓滿, shu shō i mu ketsu, fu ki dō, en man, (T1601, 31: 480b03)
VIII. A realização insuperável (estrofe 30)
o surgimento, a firmeza, a maleabilidade, o não-estabelecer-se, a ausência de obstáculos e o não-cessar disso: [eis] a realização integral.
samutpādo nirūḍhiś ca karmaṇyatvāpratiṣṭhitā | nirāvaraṇatā tasyāpraśrabdhisamudāgamaḥ || 30 ||
起、堅固、調柔,不住、無障息。 ki, ken ko, jō nyū, fu jū, mu shō soku. (T1601, 31: 480b04)
IX. Estrofe final (estrofe 31)
Este tratado, a "Discriminação do Meio", é de sentido oculto e essencial, de grande sentido e de todo sentido, e afasta todo o que não tem sentido.
śāstraṃ madhyavibhāgaṃ hi gūḍhasārārtham eva ca | mahārthaṃ caiva sarvārthaṃ sarvānarthapraṇodanam || 31 ||
此論辯中邊,深密堅實義,廣大一切義,除諸不吉祥。 shi ron ben chū hen, jin mitsu ken jitsu gi, kō dai ichi sai gi, jo sho fu kichi jō. (T1601, 31: 480b05-06)
Fontes do texto: Sânscrito: GRETIL (texto de Pandeya 1971, com emendas do site). Chinês: Xuanzang, T1601.